Home > Nieuwsberichten > De wijk Zuilen
Zuilen
Zuilen
De huidige Utrechtse wijk vormde tot 1954 samen met het dorp Oud-Zuilen en het industrieterrein Lage Weide de zelfstandige gemeente Zuilen. De huidige wijk Zuilen ontstond aan het begin van de twintigste eeuw door uitbreiding van het oude dorp ten behoeve van arbeiders van de bedrijven Werkspoor en Demka die zich aan het Amsterdam-Rijnkanaal vestigden. In 2001 ging het industrieterrein van Maarssen over in de handen van Utrecht.

De uitbreiding stond eigenlijk geheel los van het oude dorp en werd daarom Nieuw Zuilen genoemd. Tegenwoordig heet de wijk kortweg Zuilen en benadrukt alleen de toevoeging bij het oude dorp Oud-Zuilen het onderscheid.

Over de geschiedenis van Nieuw-Zuilen zijn sinds 2001 meerdere boeken verschenen met als hoofdtitel: Zuilen, toen Zuilen nog Zuilen was. Deze boeken beschrijven de periode van 1913 tot 1954. Deel I bevat algemene informatie over Zuilen, in deel II wordt een wandeling beschreven door alle Zuilense straten, deel III gaat over Zuilen tijdens de Tweede Wereldoorlog en deel IV is een fotoboek. In dezelfde serie is in 2007 het eerste deel verschenen over Werkspoor-Utrecht, de grootste industriële werkgever in de omgeving.

 

Stukje geschiedenis: DEMKA

 

1851 is in het Groningse Hoogezand-Sappemeer IJzergieterij Ten Oever, Koning & Co gesticht. In 1882 treedt J.M. de Muinck Keizer als firmant toe. Onder zijn leiding wordt voor het eerst in Nederland gietstaal geproduceerd. In 1913 verhuist het bedrijf naar Zuilen. De officiële naam is vanaf dat moment de Nederlandsche Staalfabrieken v/h J.M. de Muinck Keizer; afgekort als d.M.K. of in spreektaal Demka. In 1964 wordt de Demka overgenomen door Hoogovens (nu Corus). In 1966 wordt het bedrijf nog gereorganiseerd maar de machines zijn oud en de staalindustrie in Europa moet minder produceren. In 1983 valt definitief het doek.

 

Arbeiders

Aanvankelijk produceert het bedrijf staaldraad en staalgietwerk. De grote vraag naar werknemers zorgt voor dorpsuitbreiding en daarmee het ontstaan van Nieuw Zuilen. Na de Tweede Wereldoorlog breidt het bedrijf uit met een smederij en een smelterij voor speciaal-staal. Voor het veelal ongeschoolde, vuile en zware werk wordt in de jaren vijftig gebruik gemaakt van Polen, Duitsers, Luxemburgers en Hongaren. In de jaren zestig zoekt men het nog verder weg en worden Joegoslaven, Grieken, Spanjaarden, Marokkanen en Turken aangetrokken. Deze gastarbeiders worden veelal ondergebracht in pensions.

 

 

Sluiting

De reorganisatie in 1966 (elfhonderd ontslagen) en de sluiting in 1983 was een drama voor de betrokkenen maar achteraf was het beter dat de zeer vervuilende staalfabrieken gesloten werden. Het complex hoorde niet meer thuis in een woonwijk; de bestrating en de huizen van de aangrenzende Amsterdamsestraatweg hadden de kleur van verroest ijzer.

 

 

Spoorbrug

De Demka spoorbrug over het nabij gelegen Amsterdam-Rijnkanaal is naar de staalfabrieken vernoemd.

 

 

Stukje geschiedenis: Werkspoor

Werkspoor NV was een Nederlandse fabrikant van rollend materieel. Het bedrijf is in 1827 opgericht door Paul van Vlissingen en Abraham Dudok van Heel met steun van Koning Willem I.

 

 

Het bedrijf werd in 1826 opgericht door Paul van Vlissingen als een reparatiewerkplaats voor stoommachines voor de Amsterdamse Stoombootmaatschappij waarvan hij mede-oprichter was. Dit bedrif was oorspronkelijk gevestigd in Amsterdam (Oostenburg). In 1827 werd een voormalige rokerij van de Vereenigde Oostindische Compagnie gehuurd om uit te breiden. Samen met Abraham Dudok werd nu een bedrijf opgezet onder de naam Fabriek van Stoom- en Andere Werktuigen.

 

 

Omstreeks het midden van de 19e eeuw had het bedrijf al 1000 werknemers, en ook werd het predicaat ‘koninklijke’ verworven. Men vervaardigde er stoommachines voor de scheepsbouw en de suikerindustrie, en ook stoomlocomotieven. Het bedrijf was sterk afhankelijk van regeringsorders. In 1913 werd de fabricage van spoorrijtuigen en staalconstructies verhuisd naar het industrieterrein Lage Weide in Nieuw Zuilen, tegenwoordig een wijk in Utrecht. Daar werden ook enkele beroemde bruggen gebouwd, zoals de Waalbrug bij Nijmegen, de Bommelse Brug bij Zaltbommel, en de Moerdijkbrug.

 

 

In 1929 werd het telegramadres Werkspoor de officiële naam van het bedrijf.

 

 

Vliegtuig

 

In 1930 kreeg Werkspoor van Albert Plesman de opdracht een vrachtvliegtuig te bouwen, naar het ontwerp van Joop Carley. De ontwikkeling van dit vliegtuig ging gepaard met problemen aan de motor (oververhitting) en het duurde tot 1931 eer de Jumbo zijn eerste vlucht maakte. Het enige exemplaar vloog twee jaar voor de KLM als vrachtvliegtuig en daarna nog zeven jaar als lesvliegtuig. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd het toestel vernietigd tijdens een bombardement. Dit was het enige vliegtuig dat Werkspoor-Utrecht ooit heeft gebouwd. Werkspoor was eerder, in 1925, nog wel betrokken bij de helikopter van Albert Gillis von Baumhauer.

 

 

Stork-Werkspoor

 

In 1954 fuseerde het bedrijf met Stork en bleef het bestaan als onderdeel van de Verenigde Machinefabrieken Stork-Werkspoor. Tot 1962 bouwde Werkspoor-Utrecht ook carrosserieën voor bussen.

 

 

Rond 1968 had Werkspoor zoveel orders (o.a. voor de bouw van de treinstellen Plan V en een grote serie Amsterdamse trams) dat werk werd uitbesteed aan de Duitse fabrikant Düwag. Ondanks dat had de afdeling rollend materieel (afdeling Rolma) weinig toekomstperspectief omdat het bedrijf alleen aan de Nederlandse markt leverde. De directie heeft de afdeling Rolma in 1972 gesloten. Treinstel 840 van de NS is het laatste gebouwde rollend materieel (afgeleverd in 1972).

 

 

De in 2002 geplaatste spoorbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal ten behoeve van de spoorverdubbeling Amsterdam – Utrecht, heeft de naam Werkspoorbrug gekregen omdat deze brug vlakbij het oude fabriekscomplex van Werkspoor ligt. De er naast liggende al eerder gebouwde brug heet Demkabrug, naar de Demka staalfabriek in de omgeving.

 

 

Werkspoormuseum

 

Het Werkspoormuseum is sinds 1950 gevestigd op Oostenburg te Amsterdam, in een voormalige lijnbaan van de V.O.C. Dit gebouw is 500 meter lang en dateert van 1660. De begane grond toont voorwerpen uit de tijd van de Oostindische Compagnie, en de eerste verdieping is gewijd aan het industriële verleden van Werkspoor.